Reportage

Building Dreams: ruimtelijke ordening

ruimtelijke ordening

Ruimtelijke ordening: inleiding

Building Dreams is één van mijn persoonlijke fotoprojecten waar ik al enkele jaren mee bezig ben. Het is erg lokaal georiënteerd en bestudeert de problematiek van de ruimtelijke ordening, van een toenemende verstedelijking en industrialisering in en rond mijn gemeente net ten zuiden van Brussel. Een problematiek die zich trouwens niet enkel hier stelt, maar evenzeer elders in Vlaanderen.

De voorlopige werktitel luidt Building Dreams en is geïnspireerd door een slogan die ik terugvond op een reclamebord van een aannemer. Onder het mom van “Wij bouwen aan de toekomst!” of “Hier bouwen wij voor u!” kan men zich de vraag stellen voor wie deze “dromen” bedoeld zijn en wie uiteindelijk de tol betaalt? Zijn het de huidige inwoners, de nieuwe bewoners of toch enkel de bedrijven en projectontwikkelaars die er wel bij varen? Een vraag die niet altijd eenduidig te beantwoorden valt, zo blijkt.

Met dit project wil ik het steeds veranderende landschap in beeld brengen en documenteren. Een verandering waar uitsluitend de mens de touwtjes in handen heeft.

Building Dreams

Achtergrond

Vanaf het prille begin draagt mijn gemeente een industrieel verleden met zich mee en telde het in haar gloriedagen verschillende fabrieken in diverse sectoren. In het laatste kwartaal van de 20e eeuw kende de industrie in de streek een steeds sterkere terugval met vele lege fabriekspanden tot gevolg. Vandaag is de industrie in en rond de gemeente grotendeels herleid tot magazijnen en distributie van goederen terwijl de zwaardere industrie bijna allemaal is verdwenen. Desondanks de aanwezigheid van de verschillende fabrieken heeft de gemeente al die tijd haar landelijk karakter weten te behouden.

Uit het recente industriële verleden zijn voornamelijk Artic en Belgium Railway Equipment Company (kortweg BREC) de meest gekende. Roomijsfabrikant Artic exporteerde hun producten wereldwijd. Na een hevige brand die het bedrijf bijna compleet met de grond gelijk maakte, sloot het in 1993 definitief de deuren. Het toenmalige Gregg Europe, een metaalverwerkend bedrijf, bouwde treinonderstellen. Het kreeg onder meer in de jaren tachtig regelmatig af te rekenen met stakingen en bezettingen door de arbeiders. Na een paar overnames werd het omgedoopt tot en opgesplitst naar BREC en BREC CY. In 2001 is het bedrijf failliet verklaard. Op deze terreinen zijn vandaag magazijnen van de Colruyt Group gevestigd.

Vanwege de vele sluitingen en faillissementen bleven de fabriekshallen jarenlang leeg staan. Men liet ze verkommeren met verloedering tot gevolg. En zo werden ze herleid tot slechts een schim van wat ooit een bloeiende nijverheid was. Getuigen van een vergane glorie.

De afgelopen jaren is er een beweging op gang gekomen waaruit ettelijke projecten zijn ontstaan die zorgen voor uitbreidingen van industriezones en de omschakeling van industriële terreinen naar nieuwe en bijkomende woonzones. De natuur moet stilaan wijken en wil men deels verder opofferen om de met momenten hallucinante ideeën van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan te kunnen doorvoeren. Deze bouwpolitiek heeft vanzelfsprekend gevolgen op verschillende niveaus, welke ik verder in dit artikel zal toelichten.

Building Dreams

Projecten en plannen

Elders in de streek en ook in Vlaanderen merk je dat steeds meer panden die deel uitmaken van een industrieel erfgoed een woonfunctie toebedeeld krijgen. Mede vanwege het nijpende tekort aan woningen heeft men het voorbije decennium ook in mijn gemeente dergelijke projecten gelanceerd.

Eind jaren negentig bouwde men op en rond de terreinen van Artic zo’n 37 koopwoningen en 21 sociale appartementen. Men heeft ook één van de bestaande gebouwen getransformeerd tot een loftencomplex met een veertigtal woongelegenheden dat in 2004 officieel opende.

Hetzelfde lot is nu ook Cartonex beschoren, een voormalige wolfabriek gelegen in het centrum naast Artic. Deze historische industriële site heeft men nog niet zo lang geleden omgevormd van woonuitbreidingsgebied naar woonzone waarbij de aannemer twee gebouwen zal behouden en renoveren. Ondertussen zijn de algemene afbraakwerken afgelopen, is het puin geruimd en kunnen de echte bouwwerken van start gaan. Op deze site zal een projectontwikkelaar de ambitie waarmaken om er een “kwalitatief kernversterkend woonproject” te realiseren, zoals de bevoegde lokale instanties dat tegenwoordig omschrijven. Op deze site verschijnen de komende jaren appartementsgebouwen, eengezinswoningen, loften en sociale woonvoorzieningen.

Het grootste knelpunt dat voor erg veel beroering zorgt, zijn de plannen voor de aanleg van een ringweg rondom het centrum. Een nieuw aangelegde route doorheen het groen met als doel de industrieterreinen vanaf de autosnelweg makkelijker en sneller toegankelijker te maken voor het toenemend vrachtverkeer.

Building Dreams

Gevolgen

Ik ben absoluut geen tegenstander van het toekennen van een woonfunctie aan industriële panden. Integendeel. Doch wanneer je een bouwpolitiek hanteert waarbij het aantal wooneenheden als paddestoelen uit de grond schiet en een uitbreiding van industriezones drastisch toeneemt, is het haast te verwachten dat dit op verschillende niveaus niet zonder gevolgen zal blijven.

Onze wegeninfrastructuur is hieraan totaal niet aangepast. Een groeiende lokale bevolking en uitbreiding van de industrie heeft tot gevolg dat je veel meer verkeer aantrekt, het vrachtverkeer neemt toe, er ontstaan serieuze parkeerproblemen, het openbaar vervoer moet zich doorheen te smalle en te drukke straten wringen, voetpaden en ronde punten raken beschadigd net omdat het zware verkeer bij uitwijkmanoeuvres er overheen moet rijden, enzovoort. Laat ons ook niet vergeten dat de plannen voor een ringweg onteigeningen met zich meebrengen en landbouwgronden doormidden snijden. Net als in de rest van Vlaanderen bouwt men in mijn gemeente stilaan elke hoek vol. Door deze toenemende verstedelijking en industrialisering dreigt het landelijk karakter steeds meer verloren te gaan.

Daarbij komt nog kijken dat mijn regio met overstromingen te kampen heeft. Wanneer dat gebeurt, treden zowel het kanaal Brussel-Charleroi als de Zenne binnen de kortste keren buiten hun oevers. En laat nu net die nieuwe wooneenheden (evenals die op de terreinen van Artic) langs de oevers van Zenne zijn gelegen. Van een doordachte bouwpolitiek kan je hier niet echt spreken. De laatste grote overstroming dateert van november 2010. Het waterpeil van de Zenne, die ook door mijn straat loopt, reikte toen net niet tot aan het voetpad.

Er is ondertussen ook goed nieuws te melden: een tijd geleden heeft een aannemer in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij vanaf mijn gemeente tot Drogenbos duizend kubieke meter puin en bouwafval uit de Zenne gehaald. Het waterpeil is hierdoor met iets meer dan één meter gezakt waardoor het overstromingsgevaar iets minder groot is geworden.

Building Dreams

Politiek en actiecomités

De rode draad doorheen al deze projecten is dat de inwoners nauwelijks of geen informatie krijgen. Een aantal plannen lagen blijkbaar ter inzage op gemeentehuis, maar wie gaat daadwerkelijk de verslagen van gemeenteraden en aanverwante vergaderingen lezen? In een latere fase publiceerde men op de website van de gemeente een uitgebreide toelichtingsnota van diverse studiebureaus met daarin het resultaat van gebiedsgerichte en thematische onderzoeken voorafgaand aan de afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel. Wie leest een dergelijke nota van 140 pagina’s vol vakjargon en topografische kaarten die enkel specialisten kunnen ontcijferen?

Het lijkt alsof de gemeente en het gewest de eerste fase van een project er willen doorjagen vooraleer het bekend raakt in de hoop eventuele protesten de kop in te drukken en te ontmoedigen.

Dit is echter zonder een paar inwoners gerekend die zich in dit dossier hebben vastgebeten. Een actiecomité volgt de projecten op de voet en informeert het volk door middel van een website, een papieren nieuwsbrief, raamaffiches en infovergaderingen zodat iedereen toch op de hoogte blijft. Buurtbewoners die zich verenigen en protest aantekenen, daar hadden de instanties allicht niet op gerekend. Dat het protest ook daadwerkelijk nuttig is en resultaat boekt, is het beste bewijs dat dergelijke actiecomités wel degelijk broodnodig zijn.

Plots schieten lokale politieke partijen eveneens in actie met infobrieven en oproep tot deelname aan publieke vergaderingen terwijl het actiecomité het meeste werk heeft verricht en het meeste tegenstand heeft geboden. Uit electorale overwegingen springen politici op de kar en tonen ze betrokkenheid. Ook partijen van wie je ideologisch niet verwacht dat thema’s als duurzaam wonen en leefbaarheid voor hun belangrijk zijn, treden plots op de voorgrond. Alsof dat nog niet genoeg is, zitten politici met elkaar te bekvechten, nota bene in diezelfde infobrieven die zij aan de bewoners hebben verstuurd. Er worden verwijten over en weer geslingerd wat duidelijk niet bijdraagt tot een constructief debat. En ondertussen leest de burger mee. Dit verhaal maakt duidelijk dat het actiecomité eerder de belangen van de bewoners verdedigt en niet zozeer de politici.

En zelfs nadat het protest steeds luider weerklonk, zijn de details van bepaalde projecten nog steeds niet even duidelijk. Soms spreekt men van 58 wooneenheden, dan weer over 200, dan plots over 144. Verwarring alom. Spreken de bevoegde instanties wel de waarheid of wil men verdoezelen dat er toch veel meer wooneenheden bijkomen dan het plan laat vermoeden?

Zoals daarnet reeds aangehaald, heeft het actiecomité ondertussen enkele successen geboekt. Dankzij een oproep aan de bewoners dienden ze een bezwaarschrift in met een verzoek tot nietigingverklaring en schorsing van de aanleg van de ringweg, het volbouwen van de gemeente en de mogelijkheid tot een verhoging van het aantal bouwlagen. Het actiecomité trok met de ingezamelde bezwaren naar de Raad van State om het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voor het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel een halt toe te roepen. Op 3 augustus 2012 heeft de Raad van State dit verzoek tot op zekere hoogte ingewilligd door het plan voor de aanleg van een ringweg gedeeltelijk te schorsen. In het arrest van 3 mei 2013 heeft de Raad van State ook het verzoek tot nietigverklaring goedgekeurd. Dit houdt in dat de plannen hun rechtskracht verliezen en dat de overheidsinstanties de plannen grotendeels mogen herbekijken.

Building Dreams

En nu verder

Sinds de plannen zijn afgekeurd, is het protest grotendeels geluwd. Dat neemt niet weg dat het actiecomité waakzaam moet blijven. Het landschap rondom ons blijft veranderen en zal dat allicht blijven doen in de komende jaren en decennia. Een proces dat niet te stoppen valt. Op zich geeft de herwaardering van industriële panden en terreinen een nieuw cachet aan de gemeente en de omgeving op voorwaarde dat de leefbaarheid niet in het gedrang komt. Dat de industrie zich steeds meer wringt tussen gemeentes in terwijl deze ruimte hiervoor niet echt voorzien is, valt veel meer te betreuren. De nadelige gevolgen hiervan wegen mijn inziens zwaarder door op de omgeving en de natuur.

Gerelateerde berichten

Geen reacties

    Geef een reactie

    Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

    error: