Le Moment Décisif in Tsjernobyl

Le Moment Décisif: mythe of waarheid?

posted in Reportage

Le Moment Décisif: mythe of waarheid?

In januari 2005 las ik in De Morgen een interview met John Slade, een 96-jarige beurstrader bij Bear Stearns in New York. In 1936 immigreerde hij van Duitsland naar de States en kon hij bij Bear Stearns aan de slag als loopjongen die de post aan de makelaars bezorgde. Gedurende zijn bijna 70-jarige loopbaan bij deze firma wist hij zich niet enkel op te werken tot de top, ook zijn persoonlijk vermogen groeide uit tot bedragen om van te duizelen. “De formule voor een succesvol leven is 10 procent hersenen, 10 procent hard werk en 80 procent geluk”, aldus John Slade.

Le Moment Décisif: puur geluk?

Waarom vertel ik dit nu? Ik ben er van overtuigd dat de factor geluk eveneens in fotografie, en dan meer bepaald bij reportage- en documentairefotografie, toch een behoorlijke groot aandeel heeft, groter dan ik in eerste instantie had verwacht. Misschien geen 80% zoals John Slade aanhaalt, maar het zal niet veel schelen. Hoe kan je dit laten rijmen met het beslissende moment, le moment décisif waarmee Henri-Cartier Bresson beroemd is geworden?

Op Wikipedia staat volgende uitspraak van Bresson: “There is a creative fraction of a second when you are taking a picture. Your eye must see a composition or an expression that life itself offers you, and you must know with intuition when to click the camera. That is the moment the photographer is creative. Once you miss it, it is gone forever”.

Een tijdje geleden las ik een interview met de Belgische fotograaf Herman Selleslags naar aanleiding van zijn tentoonstelling in het Fotomuseum in Antwerpen. Voor hem geen grote theorieën als wachten op het juiste licht of het beslissende moment. “Dat is onzin”, antwoordt Selleslags, “je fotografeeert wat je opvalt en je gebruikt je techniek om het zo goed mogelijk te doen, dat is het”.

Openingsbeeld reportage Tsjernobyl

Ik tracht dit te illustreren aan de hand van een foto die ik gemaakt heb aan de ingang van de verlaten stad Pripiat, op een paar kilometer van de kerncentrale van Tsjernobyl.

Voor het binnenrijden van de stad vroeg ik aan de chauffeur om even te blijven staan. Ik had vrijwel onmiddellijk een beeld in gedachte dat ik wou gebruiken als openingsbeeld voor de tentoonstelling. Ik maakte de compositie en drukte af. Ik had er een goed gevoel bij. Het beeld zou perfect werken als opener in het concept van de tentoonstelling dat ik voor ogen had.

Tien seconden later liep er een hond in beeld. Hij bleef even staan voor de slagboom, ik drukte bliksemsnel af, een fractie van een seconde later liep hij alweer uit beeld. Het gevoel dat ik bij het eerste beeld had, werd weggedrukt na deze nieuwe opname. Dit wordt mijn openingsbeeld”. De hond maakt het tafereel zoveel sterker en als kijker wordt je nieuwsgierigheid meer geprikkeld, het roept nieuwe vragen op. Bevond ik me 15 seconden later aan de ingang van de stad, had ik het beeld van de hond nooit gezien, laat staan kunnen maken. Heeft dit dan te maken met talent om het beslissende moment te kunnen zien en goed te kunnen vastleggen, of heeft het te maken met geluk dat ik net aanwezig was op het moment dat de hond voorbijloopt? Of een combinatie van beiden?

Jullie mening

Hoe denken jullie hierover? Wat betekent le moment décisif voor jullie? Is de term niet teveel tot een hype opgehemeld? Is het mythe of bevat het toch waarheid? Of sla ik de bal helemaal mis? Graag jullie input over deze kwestie.

11 comments

  1. Ik denk dat het vooral te maken heeft met anticiperen op wat er zou kunnen gebeuren. Als je voorziet dat iets zou kunnen voorvallen, dan is er een kansje dat je het ook gaat kunnen vastleggen. Constant alert zijn, dus.

    Voorts heeft HCB als ik me niet vergis zelf ook gezondigd tegen zijn principe, bijvoorbeeld het beeld van de man die over het water springt achter Saint Lazare, met op de achtergrond de affice van een circus. Voor zover ik me herinner zou die ‘performance’ ettelijke malen herhaald zijn voordat het juiste beeld ertussen zat. Of denk aan de beroemde foto van het kussende koppel in Parijs van Doisneau — dat waren acteurs.

    Nu ja, dat maakt de foto’s niet minder interessant. Het juiste moment opzoeken, ik denk dat iedere serieuze fotograaf dat wel doet. Maar tegenwoordig is het mogelijk van in plaats van één foto te nemen, er een hele hoop snel na elkaar te nemen. Dat verhoogt vast je kans op het goeie beeld. Regelmatig net naast het moment grijpen, ik denk dat iedereen dat wel een keer doet. Ikzelf doe dat alvast meer dan ik zou willen 🙂

  2. Voor mij is dat het moment dat je weet dat je een goede foto hebt gemaakt. Dat je het beeld hebt, zonder er naar te hoeven kijken.

  3. Moment Décisif is voor een groot deel geluk volgens mij; echter, er komt ook nog bij kijken dat je moet ‘weten’ dat dit een moment decisif kan zijn.
    Ik kan me inbeelden dat sommige mensen in jouw geval ook denken ‘dju, die stommen hond staat nu in de weg’. Tja…

    Van HCB wordt er idd wel eens gezegd dat sommige van z’n foto’s ge-ensceneerd zijn… Hetzelfde geldt voor die foto van Capa van die soldaat die sneuvelt in de spaanse burgeroorlog … In hoeverre die speculaties juist zijn ?

  4. Wie de Camera’s ziet waarmee mensen zoals Bresson mee gefotografeerd hebben…

    We gaan er altijd van uit dat het ‘gewone’ foto’s zijn. Maar die camera’s stelden niet automatisch scherp,je moest letterlijk alles ‘zelf doen’.
    Sommige foto’s van hen zijn gewoon te perfect om in een keer gemaakt te zijn, zelfs al ben je goedgeoefend in het ‘zelf scherpstellen’. Betaal mensen om ongeveer zo te blijven staan, en maak een hele waslijst foto’s (ondanks dat het ontwikkelen zoveel geld kost(te). Éen foto zal er dan wel niet ‘geposeerd’ uit zien.

    Ik denk dat we door hen ook heel wat bedrogen werden/worden. Noem het maar de ”psychologische photoshop” uit de vorige eeuw 🙂 . Die ‘beroemde fotograferen’ zijn immers ook maar mensen…

  5. @frederik: Er waren inderdaad twijfels over de echtheid van die bewuste foto van Robert Capa. Maar die twijfels zijn naar het rijk der fabelen verwezen door ene meneer waarvan ik de naam me nu niet kan herinneren, en die de identiteit van de soldaat in kwestie bewezen heeft. Men neemt nu wel aan dat die foto authentiek is. Ik zal vanavond pogen op te zoeken hoe de vork precies in de steel zit…

    Vande bewuste spring-over-waterfoto achter St-Lazare van HCB is duidelijk dat dat niet het onmiddellijk grijpen van het ‘moment decisif’ is. Er is immers een hele reeks contactafdrukken van bekend 🙂

  6. ‘k Heb er ook zo eentje, niet met een hond, maar met een lichtblauwe Skoda 🙂 Ik had net een foto genomen van een fabriekje dat we passeerden en ik wilde mijn fototoestel opbergen toen er een lichtblauwe Skoda het fabriekterrein op reed. ‘k Kon nog snel opnieuw een foto maken, en wat een verschil, de eerste is ‘doods’, er ontbreekt precies iets, en de 2de ‘leeft’ wat meer en je ziet ten minste dat het in Tsjechë is. Hier was het 2de keer, goede keer:

  7. Ok, ‘k heb mijn huiswerk gemaakt, het gaat over déze foto van Robert Capa:

    De soldaat in kwestie is Frederico Borell Garcia, 24 jaar, uit Alcoy, Zuid Spanje. Voorheen werd de echtheid van de foto betwijfeld.

    Tot zover deze encyclopedische en vast onnuttige informatie 🙂

  8. Alhoewel ik toch al heel wat jaartjes fotografeer betrap ik mezelf erop, dat achteraf (dus thuis bij het bekijken) ik details zie die ik tijdens het fotograferen helemaal niet heb gezien. Soms zit er dan best iets goeds tussen. Dat is dus geluk. Aan de andere kant kom ik ook met foto’s thuis waarvan ik tijdens het moment décisif denk dé plaat te hebben geschoten maar dan valt het om allerlei redenen toch heel erg tegen.
    Tja, een goede fotograaf is dus iemand die een hele bos eigenschappen in balans kan brengen en dat ook beheerst. En geluk zal altijd een extra zijn.

  9. Allen bedankt voor jullie input!
    Doet de achtergrondinformatie hoe een foto tot stand is gekomen afbreuk aan de sterkte van die foto? Wanneer je weet dat HCB ook bij een paar foto’s “gefoefeld” heeft, is het magische van die foto’s dan weg? Of als ik zou vertellen dat ik een halve dag gewacht heb totdat die hond voorbij liep?

  10. @serge: Ik denk dat dit sterk afhangt van de aard van de fotografie. Zowel van de inhoudelijke, en de conceptueel aard, als van de context. Het is duidelijk dat in journalistiek werk het not done is te manipuleren, terwijl dit bij andere invalshoeken zeker wel kan, en zelfs vaak gewenst is. Wat is trouwens ‘manipulatie’ en wat niet (en soortgelijke vragen) ?
    .

Comments are closed.

error: