Reportage

Tsjernobyl: op bezoek bij Sava en Olena

Inwoners van Tsjernobyl

In 2006, twintig jaar na de kernramp in Tsjernobyl, reisde ik naar het getroffen gebied en bezocht ik enkele bewoners van de streek die na de ramp naar hun huizen zijn teruggekeerd. Deze fotoreportage was mijn eindwerk tijdens de opleiding Fotokunst aan de academie in Anderlecht. Het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol heeft tal van technische vragen beantwoord die ik in mijn reisverslag heb verwerkt. Op 26 april 2016 is het dertig jaar geleden dat deze kernramp plaatsvond. Deze maand publiceer ik een aantal fragmenten uit dat verslag van 2006.


Liften in Pripyat

Aan de controlepost in Pripyat staat een schriel oud mannetje te liften. Hij draagt een lange lederen jas en op zijn hoofd staat een berenmuts. Hij wil graag meerijden naar Tsjernobyl. Maxim vraagt mij toelating, alsof ik zou kunnen weigeren. De man neemt achterin de wagen plaats naast mij. Sava is zijn naam. Hij woont in een verlaten dorpje op enkele kilometers van Pripyat. Met de fiets rijdt hij tot aan de controlepost en hoopt zo met iemand te kunnen meerijden. Ik vraag aan Maxim of we hem deze namiddag bij hem thuis mogen bezoeken en fotograferen. Dat blijkt voor de man geen probleem te zijn. We spreken af dat we hem om 14 uur aan de winkel in Tsjernobyl oppikken.

Op het afgesproken tijdstip rijden we naar de winkel naast de brandweerkazerne waar we Sava oppikken. Aan de controlepost van Pripyat neemt hij de fiets vanwaar hij via binnenwegen naar het dorpje fietst. Wij moeten rechtsomkeer maken en via de gewone weg naar het dorpje rijden. Nikolaj weet blijkbaar hoe hij er moet geraken. Zogezegd.

Strafkamp in Siberië

Na tien minuten draait hij een weg in waar we aan een verlaten bouwwerf uitkomen. Zo eentje die je in een film zou tegenkomen waar men de personages een kopje kleiner maakt. Hij is op zoek naar een sluipweg die naar het dorpje leidt. Maar ik heb de indruk dat het hier gewoon doodloopt. Een eenzame trucker, die haast ingedommeld is achter het stuur van zijn stilstaande vrachtwagen, kijkt verbaasd wanneer hij onze wagen de werf ziet oprijden. Nikolaj stapt uit en vraagt de weg. Terugkeren is de boodschap want hier loopt helemaal geen weg naar het dorpje. Eenmaal terug op de baan twijfelt hij en wat verderop rijdt hij een dichtbegroeid bos in met verharde wegen. De bandensporen lopen zigzag tussen de vele bomen. Waar we telkens uitkomen, weet ik niet. Niemand van ons kan zich oriënteren. We passeren verroeste en uitgebrande autowrakken, grote fabriekspanden en verlaten huisjes. Via die verharde wegen rijden we via een achterpoortje terug Pripyat binnen en hebben we de controlepost aan het begin van de stad omzeild. Maxim en Nikolaj zijn er duidelijk niet gerust in en vrezen het ergste mochten ze nu aan de controlepost passeren. Zo trachten we via een nog andere route in het dorpje te geraken, maar ook dat biedt geen uitweg. Nikolaj loodst zijn gammele Lada vakkundig door het hoge gras maar strandt uiteindelijk voor ondoordringbare prikkeldraad. Er zit niets anders op dan de controlepost te trotseren.

De bewakers reageren zoals verwacht geschrokken wanneer ze ons via de andere kant van de controlepost zien opduiken. Achter de tralies van hun kantoor staan de verbouwereerde mannen druk te gesticuleren nog vooraleer Maxim en Nikolaj uit de wagen zijn gestapt. Een paar minuten later mogen we doorrijden Dat viel al bij al goed mee. Van arresteren en naar een strafkamp in Siberië gedeporteerd worden, is geen sprake.

Nieuwe route

De bewakers hebben de route in detail beschreven en blijkbaar heeft Nikolaj ergens een verkeerde afslag genomen. Na een uur rondrijden zijn we eindelijk op weg naar Sava. Aan een nieuwe controlepost waar we nog niet eerder zijn gepasseerd, loopt het bijna opnieuw fout. De bewaker wil ons eerst niet doorlaten omdat deze controlepost niet op mijn programma vermeld staat. Na wat aandringen en uitleg over Sava’s uitnodiging mogen we passeren. Volgens Maxim heeft de bewaker in ruil voor de toelating een pak printpapier gevraagd. Ik geloof er niets van. “Les flics sont des cons”, zegt hij, “ze doen alsof ze kunnen lezen maar begrijpen niet wat er op je paspoort of toelating genoteerd is. De ouderen zijn nog enigszins vriendelijk. Les jeunes sont tous des cons et des pédés”.

Sava en Olena

Na nog een kwartiertje rijden, komen we aan bij het huisje van Sava (77) en zijn vrouw Olena (74). Vroeger woonden ze in een klein dorpje eveneens in de buurt van Pripyat. Hij is veehandelaar en visser geweest en zij werkte op een boerderij. Op hun erf hangen potten en pannen te drogen aan een omheining, er lopen katten rond, een pot soep staat te pruttelen op een vuurtje.

Sava geeft Maxim twee gedroogde vissen als dank voor de lift. De dankbaarheid is oprecht en dat raakt me. We hebben hem zeker geen lift gegeven om iets in ruil terug te krijgen. We hebben die oude man klaarblijkelijk een plezier gedaan.

Wat me opvalt, is de koelkast. Dat is wel het laatste wat ik hier zou verwachten. In december 2005 heeft de president een bezoek gebracht aan het gebied en enkele bewoners. Hij heeft Sava deze koelkast geschonken als daad van barmhartigheid voor de povere levensomstandigheden van de oude bewoners. De man is duidelijk heel blij met het geschenk én tegelijk fier dat hij – zogezegd – het mobiele telefoonnummer van de president heeft. In de leefruimte staat bovendien een recent televisietoestel. Olena vraagt aan Maxim om die even af te stellen want er zit veel storing in de beelden. Ik ben enerzijds verwonderd dat ze een televisietoestel hebben, maar anderzijds vraag ik me af hoe ze met een simpele antenne zoveel zenders kunnen ontvangen. De technologie staat ook hier blijkbaar niet stil. In niemandsland, godbetert, sluipt het gif ook al langzaam binnen. Hun leefwereld is de voorbije twintig jaar niet veranderd. De poster aan de muur met een kalender uit 1986 is een stille getuige van de ramp. Alleen de koelkast en het televisietoestel verraden dat blijkbaar niemand kan ontsnappen aan Westerse invloeden.

Terwijl Maxim het toestel afstelt, toont Olena foto’s van hun kinderen. Ze raken allebei ontroerd als ze vertelt dat twee zonen vermoord zijn. In de periode na het ongeval doken er in het gebied geregeld illegale vissers, jagers en plunderaars op. Men vermoedt dat zij de daders zijn, maar de moorden zijn nooit opgehelderd. Hun enige overlevende zoon woont in Siberië, hun twee dochters in en rond Kiev.

Ze nodigen ons uit om iets te blijven eten, maar we weigeren beleefd. Het begint al donker te worden en dan is het hier op de niet verlichte wegen niet veilig rijden. Zeker als je weet dat het asfalt er heel slecht aan toe is. We nemen afscheid van het oude koppel en begeven ons opnieuw richting Tsjernobyl. Ik vraag aan Maxim of hij ze kan vertellen dat ik enkele foto’s zal opsturen zodat Sava en Olena er een herinnering aan overhouden. “Dat zal hen plezier doen”, zegt hij.

You Might Also Like

5 Comments

  • Reply
    pieterbie
    29 juli 2007 at 20:08

    Mooie reportage. Voor ons een andere wereld.
    Je moest vandaag naar het volleybal komen zien zijn.
    ‘t Was BK beach volley op ‘t strand, schoon volk te zien.

  • Reply
    Han
    29 juli 2007 at 20:47

    Mooie fotoreportage, het lezen van de tekst was de moeite waard (vaak lees ik de tekst niet en kijk alleen maar naar de foto)

  • Reply
    michel
    3 september 2008 at 15:05

    October 2008 gaan wij ook naar Tjernobyl. Ik ben zeer benieuwd. Met veel plezier je stuk gelezen en hoewel we maar een dag gaan, hoop ik ook nog wat met de lokale bevolking te kunnen praten.

    Heb je toevallig “cooking in the danger zone” opgenomen afgelopen zondag op Nederland 3?? Ik heb te laat ingeschakeld, dus maar de helft gezien.
    Mocht je het hebben zou ik graag (tegen betaling) een copy ontvangen!

    alvast bedankt, michel

  • Reply
    Serge Van Cauwenbergh
    3 september 2008 at 16:31

    Michel, ik heb de uitzending gemist, sorry dat ik je niet kan helpen, misschien staan er stukjes op YouTube?

    Ik ben wel benieuwd naar je ervaringen en je foto’s! Met welk agentschap heb je de reis en het bezoek geregeld? Het Gentse reisagentschap waarmee ik in 2006 naar ginder ben gereisd, is sinds vorig jaar failliet.

  • Reply
    Willem Wernsen
    7 juni 2016 at 19:42

    Chapeau

Leave a Reply

error: